Konsultacje dotyczące cyfrowego omnibusu UE: uproszczenie, ale czy obejmie reformę RODO?
Unia Europejska rozpoczęła szeroko zakrojone konsultacje społeczne w sprawie cyfrowego omnibusu, mającego na celu uproszczenie przepisów dotyczących danych, sztucznej inteligencji i cyberbezpieczeństwa. Akcja ta wpisuje się w szerszą inicjatywę mającą na celu zwiększenie efektywności regulacji cyfrowych, a w przyszłości będzie uzupełniona o tzw. "cyfrowe badanie sprawności" (Digital Fitness Check), którego celem jest ocena spójności i wpływu zbiorowego unijnych aktów prawnych regulujących działalność gospodarczą. Konsultacje, otwarte dla wszystkich obywateli europejskich i trwające do 14 października 2025 roku, stanowią kontynuację trzech poprzednich konsultacji: strategii Unii Danych, przeglądu Ustawy o Cyberbezpieczeństwie oraz strategii dotyczącej sztucznej inteligencji. Do tej pory zebrano już 718 oryginalnych odpowiedzi na te zapytania.
Cel i zakres cyfrowego omnibusu
Głównym celem tego omnibusu jest obniżenie kosztów administracyjnych związanych z przestrzeganiem przepisów dla przedsiębiorstw, nie naruszając jednocześnie celów leżących u podstaw tych regulacji. Inicjatywa obejmuje szereg obszarów, wymagających uproszczenia. Obejmuje to regulacje dotyczące danych (Ustawa o zarządzaniu danymi, Regulacja o swobodnym przepływie danych nieosobistych, Dyrektywa o danych otwartych), zasady dotyczące plików cookie (zgodnie z Dyrektywą o prywatności w komunikacji elektronicznej), obowiązki dotyczące zgłaszania incydentów cybernetycznych, sposób stosowania Ustawy o sztucznej inteligencji, a także inne aspekty związane z europejskim systemem cyfrowej tożsamości.
Problem RODO – Słoniem w Pokoju
Mimo obietnic uproszczeń, w tle tych działań pozostaje kluczowa kwestia, której pominięcie mogłoby zniweczyć cały proces – reforma Ogólnego Rozporządzenia o Ochronie Danych (RODO). W ostatnim czasie Mario Draghi publicznie wyraził potrzebę szerszej reformy RODO. Pomijanie tego problemu, zwanego nieoficjalnie "słoniem w pokoju", może uniemożliwić osiągnięcie rzeczywistych postępów w cyfrowej transformacji.
Obecne podejście, koncentrujące się jedynie na Ustawie o zarządzaniu danymi, Dyrektywie o danych otwartych i danych nieosobistych, nie rozwiązuje sedna problemu, jakim jest zbyt szeroka definicja danych osobowych w RODO, tzw. "złoty standard" w krajach członkowskich (przekształcanie przepisów unijnych w bardziej restrykcyjne przepisy krajowe) oraz niechęć do udostępniania danych europejskim startupom i firmom o ugruntowanej pozycji, często pod pretekstem przestrzegania RODO. Istnieje również obawa, że większe otwarcie na udostępnianie danych może prowadzić do ich trafienia w ręce amerykańskich firm.
Potencjalne rozwiązania i przeszkody
Rozwiązanie tych problemów jest możliwe, a ich pominięcie może poważnie ograniczyć korzyści z cyfrowego omnibusu. Niektórzy argumentują, że reforma RODO nie mieści się w zakresie tego procesu, że należy ona do innego zespołu roboczego, że jest prowadzona przez prezydencję Danii, lub że nie może być uwzględniona w tym procesie konsultacji ze względów prawnych.
Jednak właśnie po to istnieją konsultacje między służbami oraz duch uproszczeń i lepszego zarządzania. Uproszczenie regulacji wymaga kompleksowego podejścia, a skupianie się wyłącznie na wybranych obszarach może prowadzić do powierzchownych zmian. Niezbędne jest zrewidowanie definicji danych osobowych, ograniczenie tzw. złotego standardu oraz stworzenie bardziej przyjaznego środowiska dla innowacji, przy jednoczesnym zachowaniu odpowiedniego poziomu ochrony danych.
Znaczenie kompleksowego podejścia i dalsze kroki
Ostateczny sukces cyfrowego omnibusu zależy od tego, czy uda się uwzględnić kluczowe problemy związane z RODO. Konieczne jest wykazanie się większą odwagą w obietnicach uproszczenia przepisów dotyczących danych i ułatwienia ich udostępniania. Obywatele europejscy, przedsiębiorcy i organy unijne muszą dążyć do stworzenia regulacji, które sprzyjają innowacjom, wspierają rozwój cyfrowej gospodarki i jednocześnie zapewniają wysoki poziom ochrony prywatności. Konsultacje społeczne stanowią ważny element tego procesu, a ich wyniki powinny zostać uwzględnione przy kształtowaniu przyszłych regulacji. Uproszczenie przepisów związanych z danymi, ułatwienie innowacji i wsparcie dla europejskich firm to klucz do budowania silnej i konkurencyjnej cyfrowej gospodarki w Unii Europejskiej. Bez uwzględnienia reformy RODO te cele pozostaną trudne do osiągnięcia.
Uczestnictwo w konsultacjach jest otwarte dla każdego Europejczyka do 14 października 2025 roku, i zachęca się wszystkie zainteresowane strony do wyrażania swoich opinii i sugestii. Dopiero w ten sposób można zapewnić, że inicjatywa cyfrowego omnibusu będzie rzeczywiście służyć celom, jakim jest uproszczenie przepisów i wspieranie rozwoju cyfrowej gospodarki. Przyszłość cyfrowej Europy zależy od tego, czy uda się przezwyciężyć przeszkody i znaleźć kompleksowe rozwiązania, które uwzględnią wszystkie istotne aspekty tego procesu.