Nowe systemy kontroli granicznej weszły w życie w krajach Unii Europejskiej, wprowadzając zmiany w sposobie wjazdu i wyjazdu z obszaru Schengen. Od niedzieli, państwa członkowskie UE rozpoczęły stopniową implementację systemu Entry/Exit System (EES), który ma na celu zwiększenie bezpieczeństwa granic i usprawnienie procesów identyfikacji osób wjeżdżających i wyjeżdżających z przestrzeni Schengen. Chodzi o elektroniczną rejestrację danych obywateli państw trzecich, co zrewolucjonizuje dotychczasowe procedury graniczne.
Nowy system, choć wdrożony etapowo, ma dalekosiężne implikacje dla podróżujących oraz służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo granic. Zmiany te są odpowiedzią na rosnące obawy dotyczące nielegalnej migracji, nadużyć związanych z wizami oraz konieczności wzmocnienia kontroli na granicach zewnętrznych Unii Europejskiej. W ostatnich latach, presja polityczna na europejskie instytucje, by podjęły bardziej zdecydowane działania w zakresie migracji, była coraz większa, a wprowadzenie EES stanowi konkretny krok w tym kierunku.
Jak działa nowy system?
System EES zakłada elektroniczną rejestrację danych biometrycznych obywateli państw trzecich, czyli osób, które nie są obywatelami Unii Europejskiej, ani krajów członkowskich przestrzeni Schengen. Podczas pierwszego wjazdu na teren Schengen, podróżny będzie poddawany procesowi skanowania odcisków palców oraz wykonywany zostanie jego portret. Zebrane dane zostaną zapisane w systemie i będą dostępne dla służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo. Następnie, na podstawie danych biometrycznych, system zweryfikuje tożsamość podróżnego.
W praktyce oznacza to, że podczas przekraczania granicy, podróżny będzie musiał poświęcić więcej czasu na proces identyfikacji. Służby graniczne będą skanować odciski palców i wykonywać zdjęcia. System automatycznie zapisze te informacje w bazie danych. Przy kolejnych wizytach, proces będzie krótszy, ograniczony do weryfikacji biometrycznej.
Początek wdrożenia – pierwsze kraje
Wdrożenie systemu EES przebiega stopniowo. W niedzielę rozpoczęto jego testowanie w kilku kluczowych punktach tranzytowych. Włochy, ze swoimi dwoma głównymi lotniskami – Fiumicino i Malpensa – oraz portami w Genui i Civitavecchia, znalazły się wśród pierwszych państw, które rozpoczęły korzystanie z nowego systemu. Niemcy rozpoczęły proces wdrażania w Stuttgarcie.
Choć wdrożenie jest stopniowe, kluczowe jest zrozumienie, że system jest już aktywny i wpływa na procedury kontroli granicznej. Kolejne państwa członkowskie będą wdrażać system w kolejnych etapach.
Cel systemu EES - bezpieczeństwo i identyfikacja
Głównym celem wprowadzenia systemu Entry/Exit System jest wzmocnienie bezpieczeństwa zewnętrznych granic UE oraz usprawnienie identyfikacji osób wjeżdżających i wyjeżdżających z obszaru Schengen. System ma umożliwić szybką identyfikację osób, które przekroczyły dopuszczalny czas pobytu na terenie Schengen (tzw. "overstayers"). Ułatwi to również wykrywanie fałszowania dokumentów i kradzieży tożsamości.
Komisarz ds. Spraw Wewnętrznych i Migracji Unii Europejskiej podkreślił, że system ten stanowi "cyfrową podstawę nowego, wspólnego europejskiego systemu migracji i azylu". Podkreślił również, że każdy obywatel państwa trzeciego przekraczający granicę zewnętrzną Unii Europejskiej będzie poddawany weryfikacji tożsamości, kontroli bezpieczeństwa i rejestracji w bazach danych UE.
Zakres działania i kraje objęte systemem
System Entry/Exit System obejmie wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej, z wyjątkiem Irlandii i Cypru. Dodatkowo, system będzie obowiązywał w krajach stowarzyszonych ze strefy Schengen, takich jak Islandia, Norwegia, Szwajcaria i Liechtenstein. Oznacza to, że miliony podróżnych rocznie będą musieli zmierzyć się z nowymi procedurami kontroli granicznej.
Wprowadzenie systemu EES jest odpowiedzią na potrzebę wzmocnienia kontroli migracji oraz walki z przestępczością transgraniczną. System ten ma pozwolić na efektywniejsze zarządzanie granicami i zapewnienie bezpieczeństwa obywateli Unii Europejskiej.
Implementacja i przyszłość systemu EES
Komisarz ds. Spraw Wewnętrznych i Migracji podkreślił znaczenie "sześciomiesięcznego okresu wdrażania", który ma dać służbom, podróżnym i przedsiębiorstwom czas na dostosowanie się do nowych procedur. Oznacza to, że mimo uruchomienia systemu w niedzielę, pełne wdrożenie i zapoznanie wszystkich zainteresowanych stron z nowymi zasadami potrwa kilka miesięcy.
Należy jednak pamiętać, że sześciomiesięczny okres wdrażania nie oznacza braku zmian w obecnym momencie. Podróżni powinni być przygotowani na dłuższą kontrolę granicy i konieczność dostarczenia danych biometrycznych.
Pełna operacyjność systemu EES planowana jest na 10 kwietnia 2026 roku. W tym dniu system zastąpi tradycyjne stemple w paszportach, które do tej pory służyły jako dowód wjazdu i wyjazdu z obszaru Schengen. Wszystkie informacje o wjazdach i wyjazdach będą gromadzone elektronicznie w bazie danych systemu EES.
Nowe systemy kontroli granicznej to znaczący krok w kierunku wzmocnienia bezpieczeństwa europejskich granic. Wymagają jednak od podróżnych pewnego przygotowania i zrozumienia nowych zasad. W miarę postępu implementacji systemu EES, służby odpowiedzialne za bezpieczeństwo granic będą na bieżąco informować o szczegółach i potencjalnych zmianach w procedurach kontroli. W oczekiwaniu na pełną operacyjność systemu, podróżujący powinni uwzględniać dodatkowy czas na przekraczanie granic i być świadomi konieczności poddania się procedurom identyfikacji biometrycznej. System ten, choć może wiązać się z pewnymi niedogodnościami, ma na celu ostatecznie zapewnienie bezpieczeństwa i porządku w strefie Schengen.